Vanuit het Forensisch Netwerk (FN) – een samenwerking tussen de Nederlandse ggz, Valente, de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland, Verslavingskunde Nederland en TBS Nederland – zijn Kamerleden per brief van inbreng voorzien. De parlementariers gingen in debat met de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, Claudia van Bruggen (D66).
In de brief vraagt het FN onder meer om:
- Investeringen in Forensische Zorg voor een veiliger samenleving;
- Passende tarieven en voldoende capaciteit;
- Uitbreiding van beschikbaarheidsfinanciering en garantieregeling naar Overige Forensische Zorg (OFZ);
- Voldoende huisvesting voor de forensische zorg.
Het volledige debat is hier terug te kijken.
Meerwaarde Forensische Zorg
In het debat was brede steun hoorbaar voor het belang van tbs en forensische zorg voor de veiligheid van de samenleving. Met name CDA, D66, VVD en GroenLinks-PvdA benadrukten dat het Nederlandse tbs-stelsel uniek is en aantoonbaar bijdraagt aan het terugdringen van recidive. Daartegenover stond felle kritiek van PVV en Groep Markusower, die de meerwaarde van tbs ter discussie stelden en vooral de kosten benadrukten. Daarbij werd door deze partijen op onderdelen stigmatiserende taal gebruikt; daarvan neemt de Nederlandse ggz nadrukkelijk afstand. Ook stelde met name de PVV dat er geen evidentie zou zijn voor de effectiviteit van tbs en forensische zorg, terwijl de Nederlandse ggz, het Forensisch Netwerk en diverse kennisinstanties regelmatig onderzoeken en cijfers meegeven.
Capaciteitsdruk en verstopte keten
Het debat ging vervolgens vooral over de toenemende druk op capaciteit en doorstroom. Kamerleden uitten zorgen over het oplopende aantal tbs-opleggingen, langere behandelduur, personeelstekorten en het gebrek aan uitstroommogelijkheden. Ook de wachttijden voor plaatsing, waaronder voor mensen met een gemaximeerde tbs-maatregel, kwamen nadrukkelijk aan de orde. De staatssecretaris erkende dat de huidige wachttijden onaanvaardbaar zijn en onderstreepte dat voldoende capaciteit en tijdige behandeling cruciaal zijn om het stelsel goed te laten functioneren. Zij wees daarbij op reeds ingezette maatregelen, waaronder de uitbreiding van capaciteit, maar gaf ook aan dat het stelsel voorlopig onder druk zal blijven staan.
Bekostiging
Ook de bekostiging en financieringssystematiek kregen veel aandacht. Onder meer CDA, D66 en GroenLinks-PvdA vroegen aandacht voor tarieven die beter moeten aansluiten bij de praktijk (iets waar we in de brief ook om vragen) en voor een systeem dat behandeling, dagbesteding en passende uitstroom niet belemmert. De staatssecretaris gaf aan dat zij samen met de NZa onderzoek laat doen naar de huidige prestatiebekostiging, inclusief de mogelijkheid van een integraal dagtarief. Voor het Forensisch Netwerk is daarnaast relevant dat zij aangaf ook naar garantiestelling te kijken bij Overige Forensische Zorg (OFZ). Over uitbreiding van beschikbaarheidsfinanciering naar de OFZ was zij terughoudender, omdat OFZ-locaties volgens haar vaak verweven zijn met reguliere ggz-capaciteit die ook onder maatschappelijke druk staat. Wel erkende ze dat juist daar ingewikkelde knelpunten zitten.
Huisvesting Forensische Zorg, Veldzicht
Een ander belangrijk thema was huisvesting en uitstroom. Verschillende Kamerleden vroegen hoe meer beweging kan worden gebracht in het vinden van locaties, mede gezien de weerstand in gemeenten en rond concrete dossiers zoals Den Dolder. Ook de situatie rond Veldzicht kwam uitvoerig aan bod. Dat is een kliniek waar veel specialistische kennis aanwezig is voor transculturele psychiatrie. De staatssecretaris benadrukte dat de forensische capaciteit daar hard nodig is en dat zorgvuldig wordt gewerkt aan alternatieven voor de zorg aan de COA-doelgroep, onder meer via regionale afspraken en samenwerking met reguliere ggz-aanbieders. Tegelijk erkende zij dat afbouw van capaciteit van de afgelopen decennia in de reguliere ggz en tekorten in passende woon- en zorgvormen direct doorwerken in de forensische zorg. Daarmee werd in het debat opnieuw zichtbaar hoe afhankelijk forensische zorg, reguliere ggz, Beschermd Wonen (BW), verslavingszorg, gemeenten en het sociaal domein van elkaar zijn. De werkagenda tussen VWS en J&V kwam in dat opzicht ook aan de orde: daar komt eind van het jaar een voortgangsbrief over en in de tussentijd is er veel collegiaal overleg binnen het kabinet.
Randvoorwaarden
Tot slot was er aandacht voor de randvoorwaarden om het stelsel toekomstbestendig te houden. Kamerleden vroegen naar de inzet van ervaringsdeskundigen, de voorbereiding van tbs-gestelden op behandeling al tijdens detentie, en de noodzaak om evidence-based te blijven werken. De staatssecretaris onderschreef dat en kondigde aan na de zomer terug te komen op onder meer de inzet van ervaringsdeskundigen en de mogelijkheden om mensen al eerder richting behandeling voor te bereiden. Daarbij kwam onder meer de terugkeer van de ‘Fokkens-regeling’ ter sprake, wat samengevat neerkomt op het eerder starten van forensische zorg behandelingen. Ook bij bredere vraagstukken, zoals de samenwerking tussen justitie, VWS, gemeenten en ggz, gaf de staatssecretaris aan dat verdere afstemming nodig is om te voorkomen dat problemen tussen stelsels blijven vastlopen.
Moties
Door Kamerlid Faber (PVV) is een tweeminutendebat aangevraagd. Dat vond op donderdag 2 april plaats. Bij dit korte debat zijn vijf moties ingediend. Over deze moties werd op dinsdag 7 april gestemd.
-Faber (PVV) motie 1:
Deze stelt dat TBS-patiënten niet genezen. Verzoekt TBS af te schaffen en deze mensen op te sluiten.
Appreciatie Van Bruggen:Ontraden, cruciaal voor de veiligheid in ons land.
Faber vraagt: als gevaarlijke mensen niet meer op straat komen lijkt dat me geen gevaar voor de samenleving. Van Bruggen legt uit hoe de behandeling bijdraagt aan veilige terugkeer in de samenleving.
Motie verworpen
-Faber (PVV) motie 2:
Verzoekt TBS’ers en ex-gedetineerden geen voorrang te verlenen op de woningmarkt
Appreciatie Van Bruggen: Ontraden, elke gemeente gaat zelf over voorrang en ook dit draagt bij aan veiligheid.
Motie verworpen
-Faber (PVV) motie 3.
De Nederlandse ggz neemt nadrukkelijk afstand van de inhoud en het stigmatiserende taalgebruik in deze motie:
“van mening dat Nederland één groot AZC wordt door de spreidingswet,
van mening dat Nederland niet ook één groot gekkenhuis dient te worden,
verzoekt de regering (ex)tbs’ers niet te spreiden over Nederland,
en gaat over tot de orde van de dag.
Faber”
Appreciatie Van Bruggen: Ontraden. Is niet aan de orde, er is geen spreidingswet voor tbs’ers.
Motie verworpen
-Schilder (Groep Markusower), motie 4:
Deze motie gaat erover dat TBS’veroordeelden die vanwege capaciteitsgebrek niet behandeld worden, daarvoor financiële compensatie krijgen. Dat kwam ook in het debat aan bod. Dat druist volgens Schilder in tegen het rechtsgevoel.
Krijgt oordeel Kamer.
Motie aangenomen
- Straatman (CDA), motie 5:
Over het onderzoeken om mensen met een gemaximeerde TBS eerder te laten starten met de behandeling, conform standpunt FN.
Oordeel Kamer. Dat is positief nieuws, mede omdat we hier in FN verband ook aandacht voor hebben gevraagd.
Motie aangenomen
Toezeggingen
De minister deed daarnaast enkele toezeggingen:
- Een voortgangsbrief met voorzieningen oudere tbs patiënten (al dan niet met dementie), alternatieve locaties Veldzicht, beschikbaarstelling van data, inzet van ervaringsdeskundigen. Deze komt in het najaar;
- Er komt een voortgangsbrief van de werkagenda ggz/fz. Deze komt eind van het jaar.
De Nederlandse ggz zal later via een update in dit debatverslag bij de moties stilstaan.