In vak K zaten de nieuwe bewindspersonen Sophie Hermans (minister VWS, met onder meer de ggz-portefeuille) en Mirjam Sterk (minister Langdurige Zorg, Jeugd en Sport).
Eerste Termijn Kamer
In het eerste deel van het debat kwamen de fracties aan bod met inbreng van verschillende sprekers. Dat is de ‘eerste termijn’ van de Tweede Kamer. Aanstaande donderdag volgt in het tweede deel van het debat de reactie van de bewindspersonen -de ‘eerste termijn’ van het kabinet- met daarna nog een tweede termijn. Pas in de tweede termijn worden moties ingediend en wordt gekeken wat de toezeggingen zijn.
Inbreng ggz-kwintet
Cliënten, naasten (MIND), zorgverleners (NVvP, NIP en V&VN) en zorginstellingen (deNLggz) in de ggz zijn verenigd in het ‘Ggz-kwintet’. Samen stuurden zij een brief met inbreng aan de Kamerfracties. Daarin vroegen ze:
- Om steun voor de beweging in het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA);
- Om financiële ruimte voor de maatregelen uit het Interdepartementale Beleidsonderzoek (IBO) naar de ggz en mentale gezondheid;
- Om voldoende middelen voor preventie;
- Om oplossingen voor huisvestingsvraagstukken;
- Om financiële ruimte voor opleiden;
- Om de korting op meerjarig contracteren te schrappen, en;
- Om de ggz te helpen verduurzamen.
Zorg voor de meest kwetsbaren centraal in debat
Een terugkerend thema in het debat was de vraag hoe de zorg beschikbaar blijft voor mensen die die het hardst nodig hebben. Vrijwel alle fracties gebruikten varianten van dat frame: zorg moet vooral terechtkomen bij de meest kwetsbare groepen. Tegelijk verschilde de analyse sterk over hoe dat moet. Oppositiepartijen zoals GroenLinks-PvdA en SP waarschuwden dat de geplande bezuinigingen en hogere eigen bijdragen juist druk zetten op kwetsbare groepen en mogelijk leiden tot zorgmijding. Coalitiepartijen benadrukten daarentegen dat keuzes nodig zijn om de zorg op langere termijn houdbaar te houden. Daarbij werd regelmatig gewezen op de groeiende zorgvraag en het tekort aan personeel.
Druk op mentale gezondheid en wachtlijsten in de ggz
De geestelijke gezondheidszorg kwam meerdere keren expliciet aan bod. Kamerleden wezen op oplopende wachttijden, vooral in de specialistische ggz. Volgens verschillende sprekers zijn die wachttijden niet alleen een organisatorisch probleem, maar hebben ze ook directe gevolgen voor mensen in crisis. Vanuit de oppositie werd het kabinet verweten dat financiële maatregelen – zoals hogere zorgkosten voor huishoudens en het snijden in de sociale zekerheid – de mentale druk in de samenleving verder kunnen vergroten en daarmee de vraag naar ggz juist doen toenemen. Ook werd opnieuw aandacht gevraagd voor de rol van budgetplafonds en de vraag of deze bijdragen aan langere wachttijden.
Het Interdepartementale Beleidsonderzoek (IBO) ggz en mentale gezondheid werd, net als het Aanvullend Zorg en Welzijnsakkoord (AZWA) regelmatig genoemd vanwege de mogelijke maatregelen en oplossingsrichtingen daar in.
Het is opvallend te noemen dat zo veel sprekers ervoor kiezen ggz in hun bijdrage te verwerken, omdat er spoedig (26 maart) al een commissiedebat helemaal over de ggz gaat. Dit geeft aan dat Kamerleden de urgentie op dit dossier voelen.
Anders kijken naar zorgvragen en inzet op preventie
Een andere belangrijke lijn in het debat ging over de beweging van ‘zorg’ naar ‘gezondheid’. Met name vanuit D66 en andere partijen werd betoogd dat niet iedere hulpvraag een zorgvraag is. Problemen als eenzaamheid of stress zouden vaker buiten de zorg opgelost kunnen worden, bijvoorbeeld via ondersteuning in de wijk of sociale initiatieven. Tegelijk klonk er ook kritiek op het feit dat investeringen in preventie volgens verschillende fracties juist onder druk staan. Kamerleden wezen erop dat preventie en mentale gezondheid juist belangrijk zijn om de zorgvraag op langere termijn te verminderen.
Breder kijken dan alleen de zorgbegroting
Meerdere Kamerleden benadrukten dat problemen in de zorg vaak samenhangen met ontwikkelingen buiten het zorgdomein. Zo werd gewezen op armoede, woningtekorten en sociale ongelijkheid als factoren die ook invloed hebben op gezondheid en mentale problematiek. In het bijzonder werd genoemd dat gebrek aan passende woningen de uitstroom uit beschermd wonen bemoeilijkt. Volgens verschillende fracties vraagt dit om samenwerking tussen zorg, wonen en sociaal beleid.
Zorgstelsel onder druk en discussie over koers kabinet
Tot slot werd duidelijk dat het debat minder ging over de lopende begroting en meer over de koers van het nieuwe kabinet. Oppositiepartijen spraken over een omvangrijk bezuinigingspakket dat volgens hen onvermijdelijk gevolgen zal hebben voor sectoren zoals de ggz. Coalitiepartijen verdedigden de financiële koers als noodzakelijk om de zorg ook in de toekomst betaalbaar, toegankelijk en organiseerbaar te houden. De precieze uitwerking van veel maatregelen moet echter nog volgen.
Vervolg
Donderdag vervolgt de Kamer het debat met de reactie van de bewindspersonen (Eerste Termijn kabinet). Dan zal duidelijker worden hoe het kabinet aankijkt tegen de zorgen uit de Kamer en welke toezeggingen mogelijk worden gedaan. Ook worden er dan nog moties ingediend door de Kamerleden in hun Tweede Termijn.
Blijf de politieke community volgen voor een verslag over het tweede deel van het debat. Stemmingen over álle begrotingen en amendementen volgen waarschijnlijk op 24 maart.