In een brandbrief aan het socialemediaplatform doen zij een ‘dringend verzoek’ om berichten over vapes en andere nicotineproducten van het platform te weren.
De brief aan Snap B.V., het bedrijf achter het populaire sociale medium Snapchat, is verstuurd namens Stichting Rookpreventie Jeugd, onder leiding van longarts Wanda de Kanter. Hoewel het voor minderjarigen in de hele Europese Unie verboden is om vapes te kopen, is het aanbod op Snapchat alomtegenwoordig. Ook vapes met smaakjes, die sinds januari 2024 verboden zijn in Nederland, zijn volgens jongeren makkelijk te verkrijgen via het platform.
Zo bieden dealers via hun ‘story’‒ openbare berichten die na 24 uur verdwijnen ‒ de felgekleurde nicotineproducten aan, compleet met prijslijst en al. The Investigative Desk bracht in 2023 meer dan 250 dealers op Snapchat in kaart, vaak zelf minderjarig, net als hun klanten. Via buitenlandse webshops kopen ze de illegale vapes in, om ze vervolgens aan medescholieren of buurtgenoten door te verkopen.
Aanbod beperken
Hoeveel Snapchatdealers er op dit moment precies actief zijn, blijft giswerk. Maar volgens longpatholoog Danielle Cohen, die maandelijks voorlichting geeft aan tieners over de gevaren van vapen, zijn de advertenties overal. ‘Bizar’, noemt ze het. Cohen: ‘In de lessen willen we de kinderen wapenen met feiten, zodat ze zelf een beter geïnformeerde keuze kunnen maken. Maar we weten ondertussen dat voorlichting zo ongeveer de minst effectieve preventiemethode is.’
Wat wél werkt: het aanbod beperken. Door prijzen te verhogen, bepaalde producten te verbieden en te handhaven op illegale verkoop. ‘Dat zijn knoppen waar wij als dokters niet aan kunnen draaien’, zegt Cohen. ‘Vandaar dat we het nu via de juridische weg gaan proberen.’
Elektronische sigaretten en vapes zijn vooral populair onder jongeren, en het aantal vapende minderjarigen neemt toe. Uit de meest recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat 7,6 procent van de jongeren wel eens vapet, een jaar eerder was dat nog 6,1 procent. De elektronische sigaretten bevatten een grote hoeveelheid nicotine, vaak meer dan sigaretten, wat er niet zelden toe leidt dat vapers uiteindelijk ook gaan roken. Vapen vergroot bovendien het risico op longaandoeningen en wordt gelinkt aan stemmingsproblemen, blijkt uit onderzoek.
‘Een moreel appel is niet genoeg’
Snapchat moet zijn verantwoordelijkheid nemen en vapegerelateerde content weren van het platform, stellen de briefschrijvers. Het aanbieden van illegale producten is verboden onder de Digital Services Act (DSA), Europese regelgeving die techgiganten verplicht (minderjarige) gebruikers te beschermen.
In de gebruikersrichtlijnen van Snapchat staat dan ook dat ‘het verkopen van tabak of vapeproducten’ verboden is op het platform. Gebruikers die zich niet aan de regels houden, kunnen verwijderd worden. Dat gebeurt meestal na meldingen van andere gebruikers. Die maatregelen zijn volgens Snap voldoende om de verkoop van illegale producten tegen te gaan, stelt het bedrijf in een risicoanalyse.
Daar gaan de initiatiefnemers van de campagne ‘Dokters vs. Snap’ niet in mee. Met een video waarin tieners vertellen over de rol van Snapchat in het verspreiden van illegale nicotineproducten willen ze bewustwording creëren, vertelt Cohen. Daarnaast willen ze dat Snap concrete stappen neemt om beter te modereren en dit soort berichten te verwijderen van het platform. Als die maatregelen uitblijven dan volgt een officiële klacht bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM), die de naleving van de DSA moet controleren.
In een uiterst geval kan de Europese Commissie een boete opleggen aan Snap, tot 6 procent van de totale omzet. Dat zou al heel erg helpen, denkt Cohen: ‘De financiële stok is een sterke stok om mee te slaan bij dit soort platforms. Met alleen een moreel appel kom je er niet, dat is al gebleken.’