Innovatieve behandelmethoden in de herziene richtlijn zijn veelbelovend, wel is nader onderzoek nodig
De herziene richtlijn suïcidaliteit bevat voor het eerst 3 innovatieve behandelopties die hoopvol zijn in de aanpak van suïcidaliteit. Tijdens het webinar op 10 september gingen 3 experts in gesprek over deze behandelopties. In dit artikel delen zij hoe het werkt én wat er tot nu toe bekend is over de voorlopige resultaten.
Instellingen die richtlijnconform werken, kennen aantoonbaar minder suïcides. Daarom is vanuit de derde Landelijke Agenda Suïcidepreventie de Systematische Aanpak Suïcidepreventie (SAS GGZ) gestart. Om ook andere ggz-organisaties en professionals te ondersteunen, organiseren de Nederlandse ggz, SUPRANET GGZ en 113 in 2025 een reeks van 5 webinars over de herziene richtlijn en de opbrengsten van SAS GGZ.
Het derde webinar was op 10 september en ging over de 3 innovatieve behandelopties in de herziene richtlijn. Lees verder om helemaal op de hoogte te zijn van webinar 3.
In de aanloop naar het herzien van de richtlijn is er veel onderzoek gedaan. Dat vertaalt zich ook naar 3 innovatieve behandelmethoden bij suïcidaliteit. Deze behandelmethoden zijn:
- rTMS: repetitieve transcraniële magnetische stimulatie
- Ketamine
- IHT: intensive home treatment, de intensieve thuisbehandeling
rTMS: hersenen stemmen als een orkest rTMS is een vorm van neuromodulatie waarbij met een magnetische spoel korte pulsen op specifieke plekken van de hersenen worden gegeven. Die prikkels beïnvloeden de hersencellen, waardoor de samenwerking in hersengebieden verandert. De behandeling is niet-invasief en pijnloos. Patiënten ervaren hooguit wat hoofdpijn of spiertrekkingen.
Lieke Silvertant is gz-psycholoog en promovenda op het gebied van rTMS. Hoe rTMS precies werkt in de hersenen, legt ze uit met een metafoor: ‘Zie je brein als een orkest. rTMS is de dirigent die alle instrumenten weer in hetzelfde tempo laat spelen.’
Het bijzondere van rTMS is dat de hersenen na een aantal behandelingen zélf de verbeterde samenwerking overnemen. Dan is de stimulatie niet meer nodig. Op dit moment wordt rTMS vooral toegepast bij therapieresistente depressies. Daarbij vermindert niet alleen de depressie, maar nemen ook suïcidale gedachten af.
Wat rTMS nu al laat zien:
- Vermindering van depressieve symptomen en daarmee suïcidaliteit
- Meer cognitieve flexibiliteit: patiënten kunnen anders naar hun problemen kijken
- Extra effect in combinatie met psychotherapie
Daarom wordt nu onderzocht of dit ook als add-on-behandeling kan worden opgenomen in de bestaande behandelopties bij suïcidaliteit. Silvertant benadrukt rTMS niet per se in een ziekenhuis hoeft plaats te vinden. ‘Veel mensen denken: dit is heel medisch, dat kan alleen een arts. Maar dat is niet zo. Als psycholoog kun je dit ook leren, je hoeft dus geen medische achtergrond te hebben. Wel is het belangrijk dat je kennis hebt van mogelijke bijwerkingen. Bijvoorbeeld hoe je moet handelen bij een epileptisch insult, dat overigens zelden voorkomt.’
Ketamine: snel licht in een donkere kamer Ketamine wordt al jaren gebruikt als narcosemiddel, maar krijgt nu ook aandacht als behandeling bij depressie en suïcidaliteit. Psychiater in opleiding Gijs Roelandt doet er onderzoek naar in het UMCG. Zijn studies laten een wisselend beeld zien: soms werkt ketamine duidelijk beter dan placebo, soms niet. Toch ziet hij veelbelovende effecten.
‘Bij sommige mensen werkt ketamine écht’, vertelt Roelandt. ‘Patiënten ervaren hun problemen lichter en krijgen weer overzicht. Het haalt hen even uit hun entrapment, waardoor er ruimte ontstaat om een andere behandeling te starten.’ Het unieke van ketamine is de snelheid: binnen enkele uren kan verlichting optreden. Dat biedt een kans om het gesprek te openen of andere behandelingen te beginnen.
Ketamine is veelbelovend, maar niet zonder risico. Roelandt noemt 4 aspecten waar rekening mee moet worden gehouden:
- Het snelle effect geeft slechts tijdelijk een ‘window of opportunity’
- Het middel vraagt intensieve monitoring en medische borging
- Verwachtingen van de patiënt beïnvloeden sterk het succes
- Er is een (beperkt) risico op verslaving
Ketamine vraagt dus niet alleen medische kennis, maar ook een setting waarin veiligheid en begeleiding gegarandeerd zijn.
IHT voor nabijheid en systeemkracht IHT richt zich op mensen met acute suïcidaliteit. Waar een opname iemand uit de vertrouwde omgeving haalt, kiest deze aanpak voor behandelen in de thuissituatie. Volgens verpleegkundig specialist Hans van der Weiden zit de kracht van IHT juist in nabijheid en verbinding: ‘Van praten over suïcide is nog nooit iemand doodgegaan. Het gesprek aangaan en proberen mee te voelen is van wezenlijk belang.’
Wat IHT innovatief maakt, zit niet in techniek of medicatie. IHT is innovatief in de manier waarop de zorg georganiseerd is. Doordat patiënten thuisblijven, kunnen zij in hun eigen bed slapen en hun dagelijkse structuur behouden. Naasten worden vanaf dag één actief betrokken, omdat zij vaak het eerst signaleren hoe het echt gaat.
Daarnaast is er áltijd een team beschikbaar. Patiënten krijgen directe telefoonnummers van hun behandelaars en kunnen 24/7 terecht met vragen of zorgen. Het multidisciplinaire team kan flexibel opschalen en bijvoorbeeld EMDR of MBT inzetten wanneer dat nodig is. En omdat suïcidaliteit vaak samenhangt met bredere problematiek, werkt IHT nauw samen met wijkteams en het sociaal domein, zodat ook relationele of financiële kwesties snel worden opgepakt.
Een patiënte verwoordde het effect treffend: ‘Wat ik het allerfijnste vond, was dat ik steeds het gevoel had dat er écht naar me werd geluisterd. Dat gaf vertrouwen en moed.’
Wat vragen deze innovaties van organisaties? De drie behandelingen zijn elk vernieuwend, maar stellen heel verschillende eisen aan organisaties:
- rTMS vraagt om apparatuur, training en multidisciplinaire samenwerking
- Ketamine vergt medische borging, monitoring en zorgvuldig patiëntenbeleid
- IHT vraagt personele inzet, samenwerking met ketenpartners en naasten en 24/7 bereikbaarheid
Bij de 3 behandelmethoden spelen naast medische en therapeutische keuzes dus óók strategische, organisatorische en financiële afwegingen mee.
Vooruitkijken: onderzoek en implementatie Een belangrijk punt dat zowel Silvertant als Roelandt benadrukken, is dat er nog volop onderzoek nodig is. De centrale vraag hierbij is: voor welke patiëntengroep werkt welke behandeling? Bij ketamine lijkt vooral het tijdelijk doorbreken van entrapment veelbelovend. Bij rTMS wordt gezocht naar biomarkers die voorspellen wie er baat bij heeft. Ook IHT ontwikkelt zich verder, onder meer in hoe de aanpak structureel ingebed kan worden.
Deze 3 innovaties kunnen ons helpen verder te komen in de behandeling van suïcidaliteit. ‘Maar’, besluit dagvoorzitter Ton Dhondt, ‘laten we vooral niet te hard van stapel lopen. Ze zijn veelbelovend, maar vragen ook om behoedzaamheid en vooral om verder onderzoek.’
Meer informatie of vragen?
www.113.nl/ggz
Leernetwerken:
Scholing:
- leerproducten GGZ Ecademy, o.a. microlearnings behandelmethodieken: https://ggzecademy.nl/product/thema-overzicht-suicidepreventie/
- scholingen 113 Academy: www.113.nl/academy
Toepassing:
- Suïcidepreventie: www.113.nl/toolkit