Dalende mentale gezondheid kinderen en jongeren wereldwijd
In 2022 is een grootschalig wereldwijd onderzoek gepubliceerd. De data zijn verzameld gedurende 40 jaar in 51 landen en regio’s. Het onderzoek werd verricht door Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) in samenwerking met WHO (World Health Organisation). Het onderzoek geeft een schokkend beeld van de dalende mentale gezondheid van kinderen en jongeren wereldwijd.
Lees hieronder de belangrijkste nieuwe inzichten en uitkomsten en wat dit voor jouw werk betekent.
Nieuwe inzichten uit Noors rapport
Het rapport ‘School Mental Health in Norway and Europe’ uit 2024 van Torill Larsen (Universiteit van Bergen) biedt een actueel overzicht van trends en uitdagingen op het gebied van mentale gezondheid van schoolgaande kinderen en jongeren in Noorwegen en Europa. De resultaten zijn gebaseerd op de HBSC-studie (WHO) uit 2022. Dit rapport geeft nog explicieter weer wat de cijfers over de dalende mentale gezondheid betekenen.
Belangrijkste uitkomsten:
- Dalende levensvoldoening: Jongeren rapporteren een lagere levensvoldoening dan enkele jaren geleden, met name meisjes. De scores zijn in 2022 verder gedaald ten opzichte van 2018.
- Gender- en leeftijdsverschillen: Meisjes scoren structureel slechter op mentale gezondheid dan jongens, en deze verschillen worden groter naarmate jongeren ouder worden.
- Meer eenzaamheid en klachten: Meisjes rapporteren vaker gevoelens van eenzaamheid en meerdere gezondheidsklachten. Dit neemt toe met de leeftijd en geldt voor alle landen.
- Sociaal-economische ongelijkheid: Er zijn duidelijke verschillen in mentale gezondheid tussen jongeren uit verschillende sociaal-economische groepen.
- Nieuwe uitdagingen: Schoolverzuim neemt toe, er is meer geweld op scholen, en jongeren hebben minder sociale vaardigheden (SOVA). Leraren en schoolleiders signaleren een substantiële stijging van het verzuim, ook in landen die tijdens COVID-19 de scholen open hielden.
Relevantie voor Nederland
Deze trends zijn herkenbaar en relevant voor de Nederlandse situatie. De groeiende gender- en leeftijdsverschillen, toenemende eenzaamheid en klachten, en het stijgende schoolverzuim vragen om extra aandacht en investeringen in schoolgerichte mentale gezondheidsprogramma’s. Het rapport benadrukt het belang van gerichte interventies, met oog voor gender, leeftijd en sociaal-economische verschillen.
Goed praktijkvoorbeeld Nederland
Onderstaand praktijkvoorbeeld is afkomstig van Psychologie in het Onderwijs, een organisatie die scholen ondersteunt bij het structureel versterken van mentale vaardigheden en sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen. Vanuit hun dagelijkse samenwerking met scholen, mentoren, SLB’ers en jongeren delen zij hun observaties over wat er in de onderwijspraktijk speelt en welke aanpak volgens hen kansrijk is.
Uitdagingen mentale gezondheid
“Sinds onze start acht jaar geleden is de aandacht voor mentale gezondheid op school sterk gegroeid. Toch zien we dat scholen nog vaak ‘brandjes blussen’: jongeren worden snel doorverwezen naar extra ondersteuning, terwijl het regelmatig gaat om normaalmenselijke problemen zoals faalangst, stress, prestatiedruk, motivatieproblemen of groepsdynamiek. Juist dan kunnen laagdrempelige steun, verbinding en praktische vaardigheden veel betekenen.
Snelle verwijzing naar zorg sluit bovendien niet altijd aan bij wat jongeren nodig hebben. Veel jongeren willen niet als ‘anders’ gezien worden, maar willen wél meer leren over zichzelf en anderen, liefst op een manier die voor iedereen toegankelijk is en onderdeel is van de normale schoolcontext.
Toename eenzaamheid
We herkennen de toename van eenzaamheid, somberheid en stress onder jongeren, zoals ook beschreven door onder andere het NJi en RIVM. Op scholen zien we vooral meer prestatiedruk, perfectionisme, verminderde motivatie, minder weerbaarheid en ingewikkelde groepsdynamiek.
Beste interventies
Interventies zijn volgens ons het meest kansrijk wanneer ze een vast onderdeel zijn van het onderwijs en door mentoren of SLB’ers worden uitgevoerd. Ze moeten praktisch en herkenbaar zijn, zonder de uitstraling van therapie. Denk aan vaardigheden als emoties herkennen, omgaan met lastige situaties, doelen stellen en om hulp vragen.
Daarbij is ruimte voor autonomie en keuzevrijheid belangrijk. Door af te wisselen tussen schrijven, tekenen, samenwerken, casuïstiek en actieve oefeningen ontstaat er voor verschillende jongeren een passende ingang, met aandacht voor zowel individuele vaardigheden als groepsdynamiek.
De belangrijkste randvoorwaarde voor succes is het opleiden van mentoren en SLB'ers, gecombineerd met voldoende tijd, ruimte en borging binnen de school. Zo wordt het geen eenmalige interventie, maar een duurzame werkwijze. Alleen lesmateriaal is daarvoor niet genoeg.
Aanbod Psychologie in het Onderwijs
In ons aanbod ligt de nadruk op het opleiden van mentoren en SLB’ers, zodat zij zelf lessen kunnen geven over mentale vaardigheden. Daarnaast ondersteunen we scholen tijdens studiedagen, zodat we samen kunnen werken aan een helpende context.
Ook bieden we programma's aan waarin psychologie als vak op het lesrooster staat.”
In de bijlage vind je hun actuele aanbod, met voorbeelden van lessen en lesdoelen uit ons mentor- en SLB-programma voor VO en MBO.
Vragen voor de praktijk:
- Welke uitdagingen zien jullie in Nederland rond schoolverzuim en mentale gezondheid?
- Herkennen jullie de toename van eenzaamheid en klachten bij jongeren?
- Welke interventies werken volgens jullie het beste?
- Hoe zou je gender meenemen in het aanpassen van de interventies?
Als ggz community leren we graag van elkaar.
We nodigen je uit om op dit nieuwsbericht te reageren in de comments en de inzichten en ervaringen uit jouw praktijk met elkaar te delen.
Voor meer info: klik op de links van de bestanden hieronder voor een presentatie van het Noorse rapport, het oorspronkelijke WHO onderzoek én het aanbod van het praktijkvoorbeeld Psychologie in het Onderwijs.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
School Mental Health: global research and a Dutch practice example
Are you working to promote young people’s mental health in schools?
Would you like to know more about the latest developments?
And are you looking for inspiration to strengthen young people’s mental health at school?
Read on for an overview report on trends and challenges in young people’s mental health in Europe and a Dutch best practice.
Declining mental health among children and young people worldwide
In 2022, a large-scale global study was published. The data were collected over a period of 40 years in 51 countries and regions. The study was conducted by Health Behaviour in School-aged Children (HBSC), in collaboration with the World Health Organization (WHO). It paints a concerning picture of declining mental health among children and young people worldwide.
Below you will find the key new insights and findings, and what they mean for your work.
New insights from a Norwegian report
The 2024 report ‘School Mental Health in Norway and Europe’ by Torill Larsen (University of Bergen) provides an up-to-date overview of trends and challenges in the mental health of school-aged children and young people in Norway and Europe. The findings are based on the 2022 HBSC study by WHO. The report makes even clearer what the figures on declining mental health mean in practice.
Key findings:
- Declining life satisfaction: Young people report lower life satisfaction than a few years ago, especially girls. Scores declined further in 2022 compared with 2018.
- Gender and age differences: Girls consistently score worse on mental health than boys, and these differences become larger as young people get older.
- More loneliness and complaints: Girls more often report feelings of loneliness and multiple health complaints. This increases with age and applies across countries.
- Socio-economic inequality: There are clear differences in mental health between young people from different socio-economic groups.
- New challenges: School absenteeism is increasing, violence in schools is rising, and young people show fewer social-emotional skills. Teachers and school leaders report a substantial increase in absenteeism, including in countries where schools remained open during COVID-19.
Relevance for the Netherlands
These trends are recognizable and relevant for the Dutch context. Growing gender and age differences, increasing loneliness and complaints, and rising school absenteeism call for additional attention and investment in school-based mental health programmes. The report emphasizes the importance of targeted interventions that take gender, age and socio-economic differences into account.
Good practice example from the Netherlands
The following practice example comes from Psychologie in het Onderwijs, an organization that supports schools in structurally strengthening pupils’ mental health and social-emotional development. Based on their daily work with schools, mentors, student counsellors and young people, they share their observations on what is happening in educational practice and which approaches they consider promising.
Mental health challenges
“Since we started eight years ago, attention to mental health in schools has grown significantly. Still, we often see schools mainly ‘putting out fires’: young people are quickly referred to additional support, while the underlying issues are often very human challenges such as fear of failure, stress, performance pressure, motivation problems or group dynamics. In these situations, low-threshold support, connection and practical skills can make a real difference.
A quick referral to care does not always match what young people need. Many do not want to be seen as ‘different’, but they do want to learn more about themselves and others, preferably in a way that is accessible to everyone and part of the normal school context.
Increase in loneliness
We also recognize the increase in loneliness, low mood and stress among young people, as described by, among others, the Netherlands Youth Institute (NJi) and RIVM. In schools, we mainly see more performance pressure, perfectionism, reduced motivation, lower resilience and complex group dynamics.
Most promising interventions
In our view, interventions are most promising when they are a fixed part of education and are delivered by mentors or student counsellors. They should be practical and recognizable, without feeling like therapy. Examples include skills such as recognizing emotions, dealing with difficult situations, setting goals and asking for help.
It is also important to create space for autonomy and choice in learning activities. By alternating between writing, drawing, working together, case examples and active exercises, different young people can find an entry point that works for them, with attention to both individual skills and group dynamics.
The most important precondition for success is training mentors and student counsellors, combined with sufficient time, space and embedding within the school. This prevents it from becoming a one-off intervention and turns it into a sustainable way of working. Teaching materials alone are not enough.
What Psychologie in het Onderwijs offers schools
Our offer focuses on training mentors and student counsellors so they can deliver lessons on mental skills themselves. In addition, we support schools during professional development days, so that we can work together on creating a supportive context.
We also offer programmes in which psychology is included as a subject on the timetable.”
In the appendix, you will find their current offer, with examples of lessons and learning objectives from our mentor and student counsellor programme for secondary and vocational education.
Questions for practice:
- What challenges do you see in the Netherlands around school absenteeism and mental health?
- Do you recognize the increase in loneliness and complaints among young people?
- Which interventions do you think work best?
- How would you take gender into account when adapting interventions?
As a mental health community, we are eager to learn from one another.
We invite you to respond to this news item in the comments and share insights and experiences from your own practice.
For more information: click on the links in the files below for a presentation of the Norwegian report, the original WHO study and the offer from the practice example Psychologie in het Onderwijs.